Tuoi Tre Online - Hồ sơ - Tư liệu

Hồ sơ - Tư liệu

Vụ án điệp viên Litvinenko

Litvinenko là ai?

Litvinenko (điệp viên của Cơ quan An ninh Liên bang Nga) phát biểu tại một cuộc họp báo ở Matxcơva tháng 11-1998 - Ảnh: Reuters

TT - Alexandr Litvinenko sinh năm 1962 tại Voronez, Nga. Năm 1980 bắt đầu phục vụ trong quân ngũ cho đến hàm trung tá, năm 1988 chuyển sang công tác tại cơ quan phản gián KGB của Liên Xô.

Kể từ năm 1991, Litvinenko công tác tại văn phòng Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB), đơn vị chống khủng bố và tội phạm có tổ chức. Điệp viên Litvinenko đi hết các cơ quan phản gián và chống tội phạm của Nga.

>> Kỳ 1: Vụ đầu độc bí hiểm

“Vô gian đạo”

Đến năm 1997, Litvinenko sang làm tại một đơn vị được cho là bí ẩn và tai tiếng nhất lúc bấy giờ của FSB mà sau này đã bị giải thể là Cục Điều tra các tổ chức tội phạm, giữ chức phó phòng trong cục. Cũng năm đó, Litvinenko bị buộc tội lạm dụng quyền hạn chức vụ trong điều tra, cùng với nhiều cáo buộc khác như lạm dụng tàng trữ và sử dụng vũ khí không đúng chức năng và vài tội danh tương tự khác. Vụ việc này liên quan đến một vụ điều tra tội phạm tại thành phố Kostroma, khi Litvinenko đã bỏ tang vật là vũ khí và thuốc nổ vào nhà tội phạm rồi “bắt quả tang” họ, thậm chí đã đưa những kẻ bị bắt ra nơi khác tra tấn đánh đập để lấy lời khai. Litvinenko sau đó đã bị kỷ luật và sa thải.

Thật ra cái tên Litvinenko nổi đình đám từ tháng 11-1998, khi ông cùng ba sĩ quan FSB khác đứng ra họp báo tuyên bố rằng họ đã được lệnh chỉ huy giao ám sát Boris Berezovsky lúc đó đang là phó thư ký Hội đồng an ninh Nga, song Litvinenko đã không thực hiện mệnh lệnh này và còn báo lại cho Berezovsky biết. Vụ “vô gian đạo” của Litvinenko sau đó được “trả công” bằng vị trí cố vấn ban an ninh do Berezovsky đứng đầu trực thuộc ban thư ký Cộng đồng các quốc gia độc lập SNG.

Kể từ thời điểm đó, cuộc đời Litvinenko bắt đầu gắn bó chặt chẽ với tên tuổi Berezovsky. Vào khoảng cuối năm 1999, Litvinenko bị bắt vì tội lạm quyền khi thi hành công vụ, nhưng sau đó đã được tòa án quân sự Nga tha bổng, cấm đi khỏi nơi cư trú. Tuy nhiên, ngay sau đó Litvinenko đã “biến mất” không ai biết ở đâu cho đến khi xuất hiện ở Anh đầu năm 2000.

Cho đến nay vẫn còn tồn tại hai nguồn tin về việc Litvinenko đã đào tẩu sang Anh như thế nào. Một số người cho rằng Litvinenko đầu tiên tới Ukraine rồi chạy sang Thổ Nhĩ Kỳ bằng hộ chiếu giả, sau đó theo lời giới thiệu của chính Berezovsky đã được một người Mỹ gốc Do Thái tên là Goldfarb, hiện nay là trưởng khoa Đại học Y tế New York và đứng đầu một quĩ bảo vệ quyền tự do công dân của Berezovsky, giúp đỡ.

Tỉ phú Boris Berezovsky (phải) và cựu điệp viên KGB Andrei Lugovoi - người bị Anh buộc tội trong vụ đầu độc Litvinenko (ảnh chụp năm 1998). Anh đang yêu cầu Nga dẫn độ Lugovoi sang Anh - Ảnh: Reuters

Ông này đã bay sang Thổ Nhĩ Kỳ, tìm cách mua vé máy bay cho Litvinenko đi đến một nước thứ ba mà trong lộ trình tuyến bay có quá cảnh London. Goldfarb cũng chính là người đã hằng ngày vào thăm Litvinenko trong bệnh viện trước khi cựu điệp viên FSB này chết, và được người bệnh đọc cho viết bức “tâm thư” ngày 21-11-2006 trên giường bệnh, trong đó đưa ra lời buộc tội cá nhân Tổng thống Nga Vladimir Putin đứng đằng sau vụ đầu độc ông. Khi sang đến Anh, Litvinenko đã ở lại London và xin tị nạn chính trị.

Một số nguồn tin khác cho biết Litvinenko trước khi sang Thổ Nhĩ Kỳ đã từng đến Gruzia. Cách nay không lâu, sau cái chết của Litvinenko, Yuri Felshtinsky, nguyên là điệp viên tại FSB, đã nói ra “bí mật” giúp Litvinenko trốn khỏi Nga bằng cách nào. Theo lời người này, Litvinenko đầu tiên tới Sochi, hối lộ 10 USD cho lính biên phòng để không phải trình hộ chiếu có ghi lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú rồi lên tàu khách đường thủy sang Gruzia.

Tại đây Litvinenko gọi điện cho Felshtinsky. Felshtinsky bay sang Tbilisi gặp Litvinenko để bàn kế hoạch tiếp theo. Người này đã giúp vợ con Litvinenko lúc ấy đang ở Matxcơva bay sang Tây Ban Nha. Sau đó Felshtinsky cùng Litvinenko đến Đại sứ quán Mỹ ở Tbilisi để xin qui chế tị nạn chính trị cho Litvinenko nhưng chưa được hồi âm. Khi đoán Matxcơva đã biết Litvinenko bỏ trốn, hai người bèn rời khỏi Gruzia sang thành phố Antalia của Thổ Nhĩ Kỳ vì cách đi này không cần visa. Khi biết phía Mỹ từ chối cho Litvinenko tị nạn chính trị, hai người mới gọi điện cho cộng sự thân tín của Berezovsky là Goldfarb để giải quyết việc Litvinenko được tị nạn chính trị tại Anh.

Tỉ phú Berezovsky tài trợ

Litvinenko đã được Chính phủ Anh cấp qui chế tị nạn ngày 15-5-2002. Vào đầu tháng sáu năm đó, tòa án Nga đã xử vắng mặt Litvinenko ba năm rưỡi tù án treo, thời gian thử thách một năm theo các tội danh lạm dụng quyền hạn chức vụ trong điều tra, lạm dụng tàng trữ và sử dụng vũ khí không đúng chức năng và vài tội danh tương tự khác khi thi hành công vụ thời kỳ trước đó.

Trong suốt thời gian ở Anh, Litvinenko cộng tác chặt chẽ với Berezovsky. Chính nhà tỉ phú lưu vong này đã tài trợ cho cuộc sống của Litvinenko tại London, trong đó có ngôi nhà mà gia đình ông này đang ở, tiền học hành cho con trai Litvinenko. Theo lời vợ góa của Litvinenko là Marina, chồng bà “yêu nước Anh đến kỳ lạ” - mọi nơi mọi chỗ ông này ở và làm việc đều có cờ Anh, và chồng bà “rất tự hào và vô cùng biết ơn Chính phủ Anh đã cho ông vinh dự to lớn trở thành công dân Anh”.

Vào tháng 7-2002, Cơ quan An ninh Liên bang Nga đã đề nghị Cơ quan an ninh Anh thẩm vấn Litvinenko về quan hệ của ông này với một kẻ tình nghi gây ra vụ nổ nhà cao tầng tại thủ đô Matxcơva năm 1999. Litvinenko khi trả lời phỏng vấn Đài BBC đã tuyên bố sẵn sàng tuân thủ luật pháp Anh và đưa ra lời khai nếu được yêu cầu. Tuy nhiên ông ta chỉ muốn khai với cảnh sát Anh, chứ không phải là Cơ quan an ninh MI-5 có nhiệm vụ phản gián và bảo vệ an ninh trong nước, vì cho rằng “như thế là không đúng đắn khi bản thân mình là cựu nhân viên an ninh Nga”!

Trong các tuyên bố công khai với báo chí hay cơ quan điều tra, Litvinenko luôn luôn buộc tội các nhân viên an ninh Nga truy bức ông. Ngay sau khi Litvinenko chết, vợ ông cùng ba người khác, trong đó có tỉ phú Berezovsky, đã lập quĩ hỗ trợ nạn nhân vụ đầu độc bằng polonium mang tên Litvinenko, trong đó Berezovsky góp quĩ 500.000 USD. Quĩ này, theo lời các sáng lập viên, không trực tiếp hỗ trợ tài chính cho các nạn nhân phóng xạ trong vụ đầu độc này, mà chỉ vận động giúp họ nhận tiền bồi thường và ủng hộ từ thiện.

ĐỨC TÂM tổng hợp
(từ RIA Novosti, News.ru)

_______________________

Vụ án đang bị kẹt lại trong việc dẫn độ nghi can chính trong vụ đầu độc Litvinenko, ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao Nga - Anh. Các chính khách lên tiếng...

Kỳ tới: Nhuốm màu chính trị