Tuoi Tre Online - Thời sự suy nghĩ - Ngộ nhận chuẩn mực

Thời sự suy nghĩ

Ngộ nhận chuẩn mực

TT - Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng cho lập một tài khoản công để gửi những khoản tiền được biếu rồi chi dùng vào các việc từ thiện. Không nhận mình là chủ sở hữu những khoản tiền ấy, ông chủ tịch tỉnh, suy cho cùng, không có tư cách để định đoạt tài sản dưới hình thức chỉ đạo lập quĩ này quĩ nọ.

Nghe đọc nội dung toàn bài:

>> Cao Bằng: Hơn 750 triệu đồng biếu cho chủ tịch tỉnh trong 15 tháng!
>> Tiền được biếu, tặng đều chuyển vào tài khoản công
>> Nhận quà biếu để làm từ thiện?
>> Tiền phong bì đều được văn phòng UBND tỉnh kiểm đếm công khai

Nếu như chủ tịch các địa phương khác cũng hành xử như vậy thì bên cạnh ngân sách, các vị này còn có một quĩ "công", chỉ khác đây là loại quĩ mà họ tùy nghi nhận tiền và tùy nghi sử dụng.

Từ những góc độ khác nhau, công luận cảm nhận được sự bất bình thường trong hành vi của các quan chức ấy. Thế nhưng, những người trong cuộc lại tin vào tính đúng đắn, hợp pháp và hợp đạo lý của phương án ứng xử được lựa chọn. Ông chủ tịch tỉnh còn nhận được sự cảm thông, chia sẻ công khai của không ít người.

Thật ra các quan chức ấy không làm việc gì lạ lẫm. Có một thời thiếu vắng luật pháp, bộ máy công quyền vận hành dựa vào cơ chế xin-cho ý kiến và quyết định của tập thể. Có việc gì khó cứ báo cáo với tập thể hoặc với cấp trên hoặc với cả hai; ý kiến của tập thể, của cấp trên là chuẩn mực, là căn cứ để xử lý công việc. Các quan chức ấy đã quen với nền nếp ứng xử trong cơ chế đó, không hiểu được rằng trong khung cảnh xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền, hành vi đó không còn phù hợp. Nắm quyền lực công mà ngộ nhận về chuẩn mực ứng xử là điều nguy hiểm. Ông chủ tịch tỉnh yên trí rằng một quĩ "công" được thành lập với các mục đích từ thiện có thể giúp xóa sạch sự mập mờ của tất cả các khoản tiền nhập vào quĩ đó.

Suy nghĩ ấy đã hiện diện từ bao nhiêu năm nay và đã là cơ sở của rất nhiều giải pháp cho bài toán quản lý xã hội. Chẳng hạn, khi bắt giữ hàng lậu thuế, biện pháp xử lý quen thuộc của cơ quan chức năng là kiểm kê, tịch thu, rồi tổ chức bán và lấy tiền sung công quĩ. Cách xử lý tương tự cũng được áp dụng đối với tang vật, phương tiện được dùng để thực hiện một hành vi phạm tội hình sự. Trong khi đó, ở các nước tiên tiến, những thứ này phải bị tiêu hủy, bởi nhà chức trách không thể thế vai kẻ buôn lậu hay kẻ vi phạm.

Nhà nước, theo quan niệm lành mạnh, cũng là một chủ thể, trên nguyên tắc giống như công dân và cũng phải chịu sự chi phối của pháp luật và các chuẩn mực ứng xử khác, chứ không thể đứng trên pháp luật và các chuẩn mực đó. Nhà nước cũng chỉ có năng lực sở hữu tài sản do pháp luật qui định, không thể tùy tiện, thoải mái muốn lấy của ai thì lấy, dù là nhân danh lợi ích công.

Mặt khác, trong điều kiện quyền sở hữu được xác lập, thực hiện trong khuôn khổ một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, mỗi tài sản có lai lịch pháp lý và giá trị đạo đức riêng, được xác định căn cứ vào tính chất của phương thức chiếm hữu do con người thực hiện. Tiền nhận được từ công sức lao động tạo ra thu nhập một cách chính đáng là tiền trong sạch, còn tiền ăn cắp là tiền dơ bẩn. Không ai, kể cả quyền lực công, khi tiếp nhận một tài sản mà không phải là vật vô chủ có thể xóa đi lịch sử pháp lý, đạo đức của nó, rồi cùng với nó bắt đầu cuộc sống mới.

TS NGUYỄN NGỌC ĐIỆN
(khoa luật ĐH Cần Thơ)

Tin bài liên quan