Tuoi Tre Online - Thế giới - Kỳ bầu cử đặc biệt - Kỳ 1: Cuộc đua dài hơi và tốn kém

Thế giới

Kỳ bầu cử đặc biệt - Kỳ 1: Cuộc đua dài hơi và tốn kém

Nhiều cử tri chờ “bỏ phiếu vắng mặt” ở McLean, bang Virginia, ngày 25-10 - Ảnh: Reuters

TT - Ngày 4-11, nước Mỹ tiến hành cuộc bầu cử tổng thống lần thứ 56 trong lịch sử. Đây là cuộc bầu cử được chú ý vì nhiều tính chất đặc biệt của nó, ở cả hoàn cảnh kinh tế - chính trị lẫn trong các ứng viên.

Nhiều tháng qua, giới truyền thông hầu như chỉ nói đến cuộc đua giữa ứng viên Cộng hòa là thượng nghị sĩ bang Arizona John McCain và ứng viên bên Dân chủ là thượng nghị sĩ bang Illinois Barack Obama. Tuy nhiên, trên thực tế còn có bốn ứng viên khác là cựu nghị sĩ Bob Barr thuộc Đảng Tự do, mục sư Chuck Baldwin của Đảng Lập hiến, cựu nghị sĩ Cynthia McKinney của Đảng Xanh và ứng cử viên độc lập là nhà hoạt động chính trị Ralph Nader.

Nhiều yếu tố “đầu tiên”

Chuyên trang bầu cử 2008 của trang web Yahoo! News có trích dẫn một câu trong cuộc bàn luận của người sử dụng dịch vụ Yahoo!: “Chúng ta đang ở những tuần cuối của cuộc đua chính trị sẽ định hình lịch sử đất nước Mỹ”. Quả thật cuộc bầu cử năm 2008 có rất nhiều yếu tố “đầu tiên” mang tính cột mốc.

Đây là lần đầu tiên một người Mỹ gốc Phi trở thành ứng viên của một đảng lớn và là lần đầu tiên ứng viên phó tổng tống là một phụ nữ. Do đó, dù Obama hay McCain giành thắng lợi thì chiến thắng đó cũng sẽ đi vào lịch sử. Ngoài ra, đây là lần đầu tiên hai thượng nghị sĩ đương nhiệm là ứng viên hàng đầu, cả hai đều sinh ra ở nơi xa hoặc bên ngoài nước Mỹ - ông Obama sinh tại Hawaii, còn ông McCain chào đời ở Panama. Nếu chiến thắng, ông McCain sẽ trở thành tổng thống nhiệm kỳ đầu tiên già nhất trong lịch sử (72 tuổi).

Người dân TP Johns Creek, bang Georgia chờ đến lượt bỏ phiếu ngày 28-10 trong thời tiết lạnh giá -Ảnh: AP

Một điểm đáng chú ý nữa là cuộc bầu cử năm nay diễn ra cùng thời điểm với cuộc bầu cử thượng viện ở 33 bang, bầu cử hạ viện ở tất cả các bang, và bầu cử thống đốc ở 11 bang. Ngoài ra là vô số cuộc bầu cử cấp địa phương. Sau 18 tháng chạy đua dài hơi và tốn kém, các ứng viên và cả nước Mỹ hồi hộp bước vào ngày quyết định tương lai của nước Mỹ trong ít nhất bốn năm tới.

Rủ nhau đi bầu sớm

Các cuộc bỏ phiếu sớm diễn ra từ ngày 30-9 tại các bang. Tính đến nay đã có 34 bang ở Mỹ cho phép công dân đi bỏ phiếu sớm hoặc tổ chức bỏ phiếu vắng mặt (những người không có mặt tại bang trong ngày bầu cử đi bỏ phiếu trước). CNN cho biết tỉ lệ người đi bỏ phiếu sớm đang đạt mức kỷ lục. Bang Georgia cho biết tính đến ngày 28-10 đã có tới hơn 1 triệu cử tri toàn bang đi bỏ phiếu. Bốn năm trước, con số này chỉ hơn 422.000 người. Chính quyền bang Georgia giải thích hiện tượng này là do chính quyền không bắt buộc người dân phải đưa ra lý do để bỏ phiếu sớm hoặc phải bỏ phiếu vắng mặt.

Tại bang Bắc Carolina - chiến trường đầy căng thẳng giữa ông Obama và ông McCain - hơn 1,2 triệu cử tri, tương đương 20% tổng số cử tri đăng ký, đã đi bỏ phiếu. Trong khi đó ở bang Florida con số này là 1 triệu người. Chính quyền Florida dự báo số người bỏ phiếu vắng mặt cũng sẽ đạt khoảng 1 triệu. “Mọi người thật sự muốn đảm bảo họ có cơ hội bỏ phiếu” - một quan chức chính quyền địa phương cho biết.

Ở nhiều bang, người dân phải đứng chờ hàng giờ để được bỏ phiếu. Dự báo có khoảng 1/3 tổng số cử tri toàn quốc đi bỏ phiếu sớm so với tỉ lệ 1/5 của năm 2004. Theo các chuyên gia phân tích chính trị Mỹ, lý do chính khiến người Mỹ đổ xô đi bỏ phiếu sớm là phần lớn đều quá sốt ruột với tình hình kinh tế khó khăn hiện tại. Đi bỏ phiếu là sự khẳng định họ nóng lòng muốn có một chính quyền mới, những chính sách mới để giúp nước Mỹ thoát khỏi khủng hoảng nhà đất - tài chính.

Khởi động từ năm 2002

Cuộc đua năm 2008 thật ra “rục rịch” từ... năm 2002 khi báo New York Times dự đoán thượng nghị sĩ Hillary Clinton sẽ tranh cử năm 2008. Tháng 7-2004, lần đầu tiên thế giới biết đến thượng nghị sĩ Barack Obama khi ông phát biểu tại hội nghị toàn quốc của Đảng Dân chủ. Lập tức một số nhân vật Đảng Dân chủ bắt đầu dự báo ông Obama sẽ tranh cử năm 2008.

Tháng 3-2006, cuộc bỏ phiếu đầu tiên lựa chọn ứng viên Cộng hòa diễn ra. Sau đó, một số nhân vật Đảng Dân chủ tuyên bố sẽ tranh cử. Tháng 11-2006, một số ứng viên, trong đó có ông John McCain, tuyên bố thành lập ủy ban thăm dò bầu cử. Một tháng sau, ông Obama và bà Clinton tuyên bố ý định tranh cử. Đến tháng 10-2007, cuộc đua chính thức bắt đầu với sáu ứng cử viên hàng đầu.

Mới đây, báo Times Online dẫn nguồn báo cáo của một số tổ chức chính trị ước tính cuộc chạy đua vào Nhà Trắng năm 2008 tiêu tốn tới 2,4 tỉ USD, cao hơn hai lần so với hồi năm 2004. Tổng chi phí của cả bầu cử tổng thống và bầu cử quốc hội dự kiến lên đến 5,3 tỉ USD, một kỷ lục từ trước đến nay. Theo số liệu của BBC, cho đến ngày 15-10-2008, ứng cử viên Barack Obama đã quyên góp được hơn 659 triệu USD và tính đến cuối tháng chín đã tiêu 391 triệu USD. Ứng cử viên John McCain chỉ quyên góp được hơn 316 triệu USD và đã tiêu 214,5 triệu USD.

BBC dẫn lời một số chuyên gia bình luận việc người Mỹ đổ xô đi bầu cử sớm sẽ khiến ông McCain càng gặp nhiều khó khăn hơn trong nỗ lực thu hẹp cách biệt với ông Obama. Các cuộc khảo sát của Time, Reuters, Zogby… đều cho thấy ông Obama đang dẫn trước ông McCain với tỉ lệ phần trăm lên đến hai chữ số.

Trong các cuộc bầu cử lần trước, cứ năm cử tri có một người đưa ra quyết định vào những tuần cuối cùng, và những sự kiện bất ngờ như một cuộc khủng hoảng chính sách ngoại giao - được mệnh danh là “sự ngạc nhiên tháng 10” - có thể ảnh hưởng đến kết quả bầu cử. Thấm thía nhất bài học này có lẽ là ứng viên Dân chủ John Kerry trong cuộc bầu cử năm 2004. Tuần cuối trước ngày bầu cử, một đoạn băng video của trùm khủng bố Osama Bin Laden xuất hiện trên mạng nhắc nhở rằng nước Mỹ đang không an toàn khiến ông Kerry mất thế thượng phong dù dẫn điểm trước đó.

Bầu cử gián tiếp

Hệ thống bầu cử gián tiếp được gọi là cử tri đoàn và được các nhà soạn thảo hiến pháp Mỹ lập ra năm 1787. Theo lý thuyết, các đại cử tri có quyền bầu chọn bất kỳ ứng viên nào, nhưng trên thực tế họ đã cam kết từ trước sẽ bầu cho chỉ một ứng viên.

Tùy thuộc dân số mà mỗi bang của Mỹ có một số nhất định đại cử tri trong cử tri đoàn. Thông thường số lượng đại cử tri mỗi bang bằng với tổng số thượng nghị sĩ và hạ nghị sĩ của bang đó. Ở hầu hết các bang đều áp dụng quy tắc người thắng cuộc được tất cả, có nghĩa là ứng viên nào được nhiều phiếu phổ thông nhất cũng nhận được toàn bộ phiếu đại cử tri bang đó. Bang đông dân nhất, California, cũng là bang có nhiều phiếu đại cử tri nhất: 55 phiếu. Trong khi đó một số bang nhỏ chỉ có ba phiếu đại cử tri.

Đến ngày 15-12, 538 đại cử tri sẽ họp tại 50 bang và thủ đô Washington để bỏ phiếu lựa chọn tổng thống. Gần như hiếm khi có một đại cử tri nào phạm tội “bội tín”: không bầu chọn cho liên danh tranh cử thuộc đảng của mình. Một tháng sau lá phiếu đại cử tri, quốc hội sẽ nhóm họp tuyên bố người đắc cử. Để giành thắng lợi, một ứng viên phải giành được ít nhất 270 phiếu đại cử tri (đa số). Nếu không ứng viên tổng thống nào giành được đa số phiếu đại cử tri, hạ viện sẽ quyết định sự lựa chọn. Tương tự, chức vụ phó tổng thống sẽ được thượng viện chọn nếu không ứng cử viên nào được đa số phiếu.

Một điểm yếu của hệ thống bầu cử đại cử tri đoàn là một ứng viên trở thành tổng thống không cần đạt được đa số phiếu phổ thông mà chỉ cần đa số phiếu của cử tri đoàn là được. Điển hình là cuộc bầu cử năm 2000 khi tổng thống hiện tại George Bush của Đảng Cộng hòa giành thắng lợi trước đối thủ Dân chủ Al Gore. Ông Al Gore giành được 48,38% phiếu phổ thông cả nước, trong khi ông Bush chỉ được 47,87%. Nhưng Al Gore vẫn thua do chỉ nhận được 266 phiếu đại cử tri trong khi ông Bush nhận được 271 phiếu. Bang tạo bước ngoặt là Florida, nơi mà toàn bộ 25 đại cử tri thuộc về ông Bush, dù con số chênh lệch phiếu phổ thông ở đây chỉ là 537 phiếu.

Do đó, nhiều người chỉ trích hệ thống bầu cử đại cử tri đoàn là thiếu dân chủ và trao cho một số bang không nghiêng hẳn về phe Dân chủ hay Cộng hòa lợi thế lựa chọn tổng thống. Còn những người ủng hộ lại cho rằng hệ thống này là đặc điểm quan trọng của hệ thống liên bang, và bảo vệ quyền lợi của các bang nhỏ.

HIẾU TRUNG tổng hợp

Kỳ 2: Hai ứng viên khác biệt

Tin bài liên quan