Đặt Tuổi Trẻ làm trang chủ

Vắt sức lao động trẻ em - Kỳ cuối: Xử lý theo luật pháp

Bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung - Ảnh: T.Đạm

TT - Là thành phố lớn nhất nước, TP.HCM đang thu hút nhiều lao động vị thành niên. Phải làm gì để giúp trẻ tránh khỏi tình trạng bị vắt sức lao động? Phóng viên Tuổi Trẻ đã trao đổi với bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung, phó giám đốc Sở Lao động - thương binh & xã hội TP.HCM.

>> Kỳ 1: 18 giờ mỗi ngày ở xưởng may
>> Kỳ 2: “Doanh số” của mồ hôi và nước mắt
>> Kỳ 3: “Cò” và “sang tay”
>> Kỳ 4: Ông bà chủ
>> Kỳ 5: Về nhà

* Với trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc trẻ em, Sở Lao động - thương binh và xã hội TP.HCM đã khảo sát, nắm tình trạng trẻ em phải lao động nặng nhọc trên địa bàn thành phố như thế nào?

- TP.HCM đang thu hút rất nhiều lao động vị thành niên. Gần đây, chúng tôi đã rà soát tình trạng này trên địa bàn nhưng chưa làm xong số liệu cụ thể. Đợt khảo sát năm 2006 cho thấy thành phố có 758 trẻ em dưới 16 tuổi phải sớm lao động nặng nhọc. Tuy nhiên, đây là số liệu chưa xác định đầy đủ. Trong 758 em này, các em tuổi từ 14 đến dưới 16 là phổ biến, tỉ lệ nam chiếm 58% và nữ 42%. Đa số các em ở quê vào TP.HCM từ khoảng 34 tỉnh, thành trên cả nước.

Mỗi khi đi kiểm tra doanh nghiệp, tôi thường hỏi họ có sử dụng lao động trẻ em hay không. Các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp lớn hầu như không có. Trẻ vị thành niên thường tập trung lao động trong các hộ cá thể, cơ sở sản xuất gia đình nhỏ. Chúng tôi rà soát thấy các em đang phải tham gia rất nhiều lĩnh vực sản xuất, từ may mặc, da giày, cơ khí tiểu thủ công nghiệp… Trong đợt khảo sát 758 trẻ lao động năm 2006 có khoảng 15% em, chủ yếu là nam, phải làm việc nặng nhọc, nguy hại như gốm sứ, vận tải, vật liệu xây dựng, sơn nhuộm, cơ khí…

* Sở đã xử phạt các cơ sở vi phạm luật pháp trong sử dụng lao động trẻ em như thế nào, thưa bà?

- Sở thường xuyên phối hợp với các phòng lao động quận, huyện trên địa bàn thành phố để kiểm tra, xử phạt các vi phạm này. Riêng tháng 7-2008, sở đã phạt 17 cơ sở vi phạm với số tiền phạt 115 triệu đồng. Trong đó, lỗi vi phạm phổ biến là sử dụng lao động vị thành niên, làm việc quá bảy giờ mỗi ngày, không đóng bảo hiểm xã hội, không khám sức khỏe…

UBND xã Phú Diên, huyện Phú Vang (Thừa Thiên - Huế) tuyên truyền cảnh báo cho các em nhỏ và phụ huynh biết những phức tạp khi đi lao động sớm - Ảnh: Quốc Việt

* Tuy nhiên, thực tế có nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh vẫn đang tiếp tục vi phạm sử dụng lao động trẻ em?

- Thực tế là việc kiểm tra, xử lý các vi phạm này cũng rất khó khăn. Nhiều trường hợp chúng tôi đến, cơ sở đã gửi các em đi nơi khác hoặc nói đó là con cháu trong nhà chỉ lên chơi, học thêm nghề. Một số chủ lao động còn “cẩn thận” bắt cha mẹ các em phải ký giấy ủy quyền giao con cái cho họ. Ngoài ra, đa số cơ sở vi phạm đều có quy mô nhỏ. Chịu phạt xong họ lại qua chỗ khác thuê nhà làm tiếp.

Còn có hạn chế nữa là ngành lao động - thương binh và xã hội được Nhà nước giao trách nhiệm quản lý, chăm sóc, bảo vệ trẻ em nhưng chỉ có chức năng xác minh, kiến nghị xử lý và báo cáo, chứ không có thẩm quyền xử lý khẩn cấp. Một số nước trên thế giới, cơ quan quản lý như chúng tôi có thẩm quyền đầy đủ để có thể xử lý nhanh những trường hợp khẩn cấp như trẻ lao động sớm bị bạo hành, ngược đãi.

* Hiện nay có một thực tế là các em phải từ quê lên thành phố để làm việc vì gia đình quá nghèo, và chủ lao động trả lời rằng họ chỉ “giúp đỡ” các em. Việc kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng sẽ như thế nào?

- Đúng là có thực tế này. Nhưng là cơ quan quản lý nhà nước, chúng tôi chắc chắn sẽ xử lý theo luật pháp. Thật ra, Bộ luật lao động cũng có các quy định rất chặt chẽ khi sử dụng trẻ em vị thành niên lao động như các ngành nghề được làm, các ngành nghề không được làm, thời gian làm việc không quá bảy giờ mỗi ngày, phải lập sổ theo dõi riêng... Các chủ lao động không thể biện minh này nọ được khi họ đã vi phạm luật pháp, bóc lột sức lao động trẻ em.

* Nếu địa phương để xảy ra tình trạng vi phạm luật pháp trong việc sử dụng lao động vị thành niên thì cơ quan nào sẽ phải chịu trách nhiệm trước tiên?

Bà Phan Thanh Minh, trưởng phòng bảo vệ - chăm sóc trẻ em Sở Lao động - thương binh và xã hội TP.HCM: “Cần phải nghiên cứu, tạo điều kiện thực hiện các dự án hồi gia cho các em thật hiệu quả. Bởi thời gian qua nhiều chương trình hồi gia hoàn toàn không khả thi. Các em được đưa về quê rồi vài tuần sau lại thấy xuất hiện ở TP.HCM đi làm cho chủ khác. Chương trình này cần phải có sự phối hợp hệ thống đồng bộ từ nơi lao động đến quê nhà các em. Không phải chỉ đưa các em về là xong, mà phải tạo điều kiện cho các em được sống tốt trong gia đình, học hành sau đó”.

- Tất nhiên chịu trách đầu tiên là người sử dụng lao động. Sau đó là trách nhiệm các bên phối hợp giải quyết. Cơ quan công an xử lý các hành vi vi phạm luật pháp. Còn việc nêu chính sách, đề xuất giải pháp bảo vệ, chăm sóc trẻ em là của ngành lao động - thương binh và xã hội. Tuy nhiên cũng phải khẳng định trẻ lao động sớm là một thực trạng, xu hướng mang tính xã hội. Trách nhiệm bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của toàn xã hội, từ chính quyền địa phương đến gia đình, nhà trường…

Thời gian qua chúng tôi nhận thấy có sự gia tăng tình trạng trẻ vị thành niên rời bỏ các làng quê lên lao động ở thành phố. Tình trạng này có thể sẽ tiếp tục gia tăng phức tạp trong thời gian tới. Nguyên nhân do suy thoái kinh tế ảnh hưởng đến gia đình nghèo khó của các em. Một số chủ lao động cũng sẽ giảm chi phí sản xuất bằng cách sử dụng trẻ lao động lương thấp, không phải ký hợp đồng lao động, không phải trả bảo hiểm.

* Thưa bà, sở đã có giải pháp gì để giúp trẻ vị thành niên khỏi bị vắt sức lao động?

- Bộ Lao động - thương binh & xã hội đã chỉ đạo các sở và ban ngành phối hợp các địa phương để tăng cường giải quyết vấn đề trẻ lao động sớm. Đây là vấn đề chung của xã hội nên việc giải quyết không thể đơn giản, nhanh chóng. Chỉ mỗi trách nhiệm của ngành lao động - thương binh và xã hội là chưa đủ, vì như thế mới giải quyết bề mặt, hớt đằng ngọn. Gốc gác của vấn đề trẻ phải lao động sớm này nằm chính ở những địa phương các em đã ra đi. Cần phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền ở các địa phương này, để người dân nhận thức rõ trẻ có thể bị vắt sức lao động ở các thành phố và trách nhiệm của gia đình.

Đặc biệt, vai trò của chính quyền, đoàn thể địa phương rất quan trọng. Cần phải có những giải pháp kinh tế - xã hội ở địa phương để tạo việc làm, an sinh xã hội, hỗ trợ hộ nghèo và đảm bảo quyền trẻ em.

QUỐC VIỆT

____________________

Số tới, đón đọc hồ sơ:

Henrique Calisto & tám năm ở Việt Nam

Trong những ngày cuối năm 2008, đi đâu cũng nghe nhắc đến cái tên Henrique Calisto. Ông đã trở thành người đàn ông được yêu thích bậc nhất tại VN hiện nay. Trong cuộc hành trình tám năm đi vào lịch sử bóng đá VN, người đàn ông này có lắm chuyện vui buồn...

    

Các tin khác

• Lớp học bên bến Bạch Đằng - (01/01)
• Lều cỏ nơi cánh đồng hoang - Kỳ 2: Sống và Chết - (31/12)
• Vượt núi học nghề giúp người “vượt cạn” - (31/12)
• Vắt sức lao động trẻ em - Kỳ 5: Về nhà - (31/12)
• Chàng y sĩ của bản làng - (31/12)
• Lều cỏ nơi cánh đồng hoang - Kỳ 1: Những mảnh đời vụn vỡ - (30/12)
• Vắt sức lao động trẻ em - Kỳ 4: Ông bà chủ - (30/12)
• Những đứa trẻ không có giấy khai sinh - (29/12)
• Lá vàng chưa thể lìa cành... - (29/12)
• Vắt sức lao động trẻ em - Kỳ 3: “Cò” và “sang tay” - (29/12)
•